I.  ĐẶC ĐIỂM

1.1. Thay đổi về chu kỳ:

Trước kỳ (đa kinh): sớm hơn 7 ngày.

Sau kỳ: chậm hơn 7 ngày.

Không định kỳ: lúc sớm, lúc muộn trước, sau kỳ kinh 7 ngày

Nếu khác thường trên 2 lần kinh nguyệt mới cần chữa.

1.2.Thay đổi về tính chất:

Số lượng kinh ra nhiều hay ít hơn bình thường.

Số ngày kinh ngắn hay dài (trug bình 3-6 ngày)

Sắc kinh: tím, đỏ, nhạt,..

Kinh đặc, loãng hay thành cục…

II.  PHÂN LOẠI CHỮA BỆNH:

2.1. Kinh nguyệt trước kỳ:

Phần nhiều do nhiệt gây ra (thực nhiệt, hư nhiệt),  cũng có khi do khí hư gây nên.

2.1.1.   Do huyết nhiệt:

Hay ăn đồ cay nóng, cảm nhiệt tà làm huyết đi sai đường, thấy kinh trước kì và lượng kinh ra nhiều.

Triệu chứng: số lượng ra nhiều, màu đỏ tía, đặc, máu cục. Sắc mặt đỏ, môi khô đỏ, dễ giận cáu gắt, thích mát, sợ nóng, táo bón, nước tiểu đỏ, rêu vàng, mạch hồng thực hoạt sác.

Phương pháp chữa: thanh nhiệt lương huyết là chính.

Bài thuốc:

Bài 1: Cầm liên tứ vật thang gia giảm (thay thục địa bằng sinh địa):

Bài 2: Thanh kim thang:

Bài 4: Nếu do can khí uất kết, tình chí không thoải mái, hay tức giận buồn phiền, đau mạn sườn, dung bài Tiêu giao đan chi.

Do âm hư hỏa vượng làm âm huyết kém, nhiệt làm kinh ra trước kỳ nhưng lượng ít.

Triệu chứng: Lượng kinh ít, máu đỏ và trông không có cục. Sắc mặt không nhuận, hai gò má đỏ, hoa mắt chóng mặt, trong người nóng phiền nhiệt, ngủ không yên, chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng khô, miệng lở loét, mạch tế sác.

Phương pháp chữa: dưỡng âm thanh nhiệt.

Bài thuốc:

Bài 1: Địa cốt ẩm ( Tứ vật them Đan bì và Địa cốt bì)

Cơ thể suy nhược, dinh dưỡng kém, làm ảnh hưởng đến mạch xung nhâm gây kinh nguyệt trước kỳ mà số lượng  nhiều.

Triệu chứng: Kinh ra trước kỳ, số lượng nhiều, máu nhạt, loãng. Sắc mặt trắng bóng, tinh thần uể oải, hồi hộp, thở ngắn hơi, ngại nói, cảm thấy eo lung, đùi mỏi rũ, bụng dưới sa xuống, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi mỏng ướt, mạch hư nhược vô lực.

Phương pháp chữa: bổ khí cố kinh

Bài thuốc:

Bài 1: Bổ khí cố kinh hoàn:

2.2. Kinh nguyệt sau kỳ:

Đa số do hư hàn, có khi do huyết ứ hoặc đàm trệ (thuộc thực):

2.2.1.   Do hàn: do nội thương (hư hàn), do ngoại cảm phong hàn (thực).

Triệu chứng:

-  Hư hàn: chậm kinh, lượng ít, màu nhạt hoặc xám đen, loãng, sắc mặt trắng, môi nhạt,  thích nóng, sợ lạnh, chân tay lạnh, bụng đau liên miên, chườm nóng dễ chịu, chóng mặt thở ngắn, mỏi lưng, mạch trầm trì vô lực.

-  Do phong hàn: chân tay lạnh, sợ rét, rêu lưỡi mỏng, mạch trầm khẩn.

Phương pháp chữa:

-  Hư hàn: ôn kinh trừ hàn, bổ hư:

Bài thuốc:

Bài 1: Ngải tiễn hoàn ( Tú vật gia them Ngô thù, Đẳng sâm, Ngải cứu, Trần bì, Xương bồ):

Nếu nôn mửa ra Đinh hương 4g, bán hạ chế 8g, Sinh khương 4g.

Bài 2: Quy tỳ hoàn tăng Mộc hương

-  Phong hàn: ôn kinh tán hàn:

Bài thuốc: Ôn kinh thang:

a.       Do huyết ứ:

Triệu chứng: Kinh ra sau kỳ, lượng ít, màu tím đen, đóng cục, sắc mặt tím tái, bụng dưới trướng đau cự án, sau khi hành kinh ra bớt huyết bớt đau, ngực bụng đầy trướng, táo bón,  nước tiểu ít và đỏ, lưỡi xám, mạch trầm sác.

Phương pháp chữa: hoạt huyết khứ ứ, điều kinh.

Bài thuốc: Tứ vật đào hồng:

b.       Do huyết hư:

Triệu chứng: kinh nguyệt sau kỳ, lượng ít, kinh loãng, , sắc mặt trắng, mệt mỏi, hồi hộp, đoản hơi, ngại nói, móng tay chân nhạt, da khô sáp, đầu choáng mắt hoa, ngủ ít, chất lưỡi nhạt không có rêu, mạch tế sác hoặc hư tế.

Nếu kèm theo khí hư : khí huyết đều hư.

Phương pháp chữa: bổ huyết điều kinh.

Bài thuốc:

Bài 1: Nhân sâm dưỡng vinh thang:

Bài 1: Thập toàn đại bổ (thiên về hàn)