Suy nhược thần kinh còn gọi là bệnh tâm căn suy nhược, là một bệnh được miêu tả trong phạm vi nhiều chứng bệnh: kinh quý, chính xung, kiện vong (quên), đầu thống (nhức đầu), đi tinh, thất miên (mất ngủ)... của YHCT.

Nguyên nhân gây ra bệnh do sang chấn về tinh thđn (lo nghĩ, hoạt động thần kinh khẩn trương quá độ...), tình trạng địa tạng thần kinh yếu (tiên thiên không đầy đủ) đưa đến sự rối loạn công nâng (tinh, khí, thân) của các tạng phủ đạc biệt là tâm, can, tỳ, thận.

Phân loại các thể bệnh và cách chữa bệnh của YHCT cũng gần giống sự phân chia các giai đoạn rối loạn thần kinh chức năng và cách chữa bệnh chủ yếu là dùng tâm lý liệu pháp và khôi phục lại quá trình ức chế vỏ não của y học hiện đại.

I. CAN VÀ TÂM KHÍ UẤT KẾT

Tương ứng với giai đoạn hưng phấn tăng và do sang chấn tinh thần gây ra bệnh:

Triệu chứng: tinh thần uất ức hay phiền muộn, đầy tức, hay thở dài, bụng trướng, đầy hơi, ăn kém, rêu lưỡi trắng, mạch huyền.

Phương pháp chữa: sơ can lý khí an thần (lý khí giải uất, sơ can giải uất, an thần).

Bài thuốc:

Bài 1: Tiêu giao tán gia giảm:

Ngày uống 1 thang

Bài 2: Lý khí giải uất thang:

 Nếu hưng phấn tăng (uất hỏa hỏa): mắt đỏ, miệng đắng thêm Đan bì 8g,

Chi tử 12g. Nếu hay hồi hộp ngủ mê, táo, rêu lưỡi vàng, mạch huyền hoạt (đàm hỏa uất kết), thêm trúc nhự 6g, Bán hạ chế 8g… Nếu khó thở, tức ngực, cảm giác khó nuốt (đàm khí trở trệ) thêm Tô ngạnh 8g, Hậu phác 8g, Bán hạ chế …

Châm cứu: châm các huyệt Thái xung, Nội quan, Thần môn, Tam âm giao,. Nếu nhức đầu châm: Phong trì, Bách hội, Thái dương. Nếu đàm hỏa, đàm uất thêm huyệt Túc lâm khấp, Đởm du,…

II. CAN, TÂM, THẬN ÂM HƯ:

Tương ứng với giai đoạn ức chế thần kinh giảm, thường chia làm mấy thể:

2.1. Âm hư hỏa vượng:

Ức chế giảm, hưng phấn tăng (âm hư dương xung).

Triệu chứng: hoa mắt, chóng mặt, nhức đầu, ù tai, hay quên, hồi hộp hay xúc động, vui buồn thất thường, ngủ ít hay nằm mê, miệng khô, họng khô, người hay nóng bừng, táo bón, nước tiểu đỏ, mạch huyền tế sác.

Phương pháp chữa: tư âm giáng hoả, bình can tiềm dương, an thần.

Bài thuốc:

Bài 1: Kỷ cúc địa hoàng hoàn gia giảm:

 Ngày uống 1 thang.

Bài 2: Chu sa an thần hoàn gia giảm:

 Nếu tinh thần hoảng hốt, hay xúc đông thêm Cam thảo 8 - 12 g; nếu hoa mắt, chóng mặt, hồi hộp thêm Chân châu mẫu (vỏ trai) 40g; Mẫu lệ 12g.

Bài 3: nếu triệu chứng thiên về thận âm hư gây hội chứng tâm thận bất giao có các triệu chứng: mất ngủ, hồi hộp, nhức trong xương, đau lưng, di tinh, ù tai, hay quên - dùng bài Lục vị hoàn (thang) gia thêm các vị thuốc:

 Châm cứu:

Châm bổ: Thận du, Thái khê, Tam âm giao, Thái xung, Nội quan, Thần môn. Căn cứ vào các triệu chứng khác: nhức đầu... thêm các huyệt tại chỗ.

2.2. Tâm can thận âm hư

Nặng về ức chế giảm ít triệu chứng về hưng phấn tăng (nặng về triệu chứng của thận âm, can huyết, tâm âm hư; ít triệu chứng về dương xung).

Triệu chứng: đau lưng, ù tai, di tinh, ngủ ít, hổi hộp, nhức đầu, tiểu tiện trong, đại tiện ít, táo, miệng ít khô, mạch tế (không nhanh),

Phương pháp chữa: bổ thận àm, bổ can huyết, an thần, cố tinh; có thể thêm một số thuốc trợ dương: Thỏ ty tử, Ba kích, Tục đoạn, cẩu tích, V.V..

Bài thuốc:

Bài 1: Tả quy hoàn gia giảm:

 Bài 2: Lục vị quy thược gia giảm:

Châm cứu: như trên.

 2.3. Tâm tỳ hư:

Ức chế thần kinh giảm kèm theo suy nhược nhiều, ăn kém.

Triệu chứng: ngủ ít, dễ hoảng sợ, ăn kém, sụt cân, người mệt mỏi, hai mắt thâm cuồng, hồi hộp, ít nhức đầu,  rêu lưỡi trắng, mạch nhu tế hoãn.

Phương pháp chữa: kiện tỳ an thần ( bổ tâm tỳ).

Bài thuốc: Quy tỳ thang:

Châm cứu: châm bổ tỳ du, Vị du, Túc tam lý, Nội quan, Tam âm giao, Thần môn

2.4. Thận âm, thận dương hư:

Tương ứng với thể ức chế và hưng phấn thần kinh đều giảm.

Triệu chứng: sắc mặt trắng, tinh thần uỷ mị, lưng gối mỏi yếu, di tinh liệt dương, lưng và chân tay lạnh, sợ lạnh, ngủ ít, tiểu tiện trong, đái nhiều lần, lưỡi đạm nhạt, mạch tế vô lực.

Phương pháp chữa: ôn thận dương, bổ thận âm, an thần, cố tinh.

Bài thuốc:

Bài 1: Thận khí hoàn (bát vị quế phụ ) gia giảm:

Bài 2: Hữu quy hoàn gia giảm:

Châm cứu:

Cứu các huyệt quan nguyên, Khí hải, Thận du, Mệnh môn, Tam âm giao.

Châm bổ: Nội quan, Thần môn.

Chữa bệnh suy nhược thần kinh phải chú ý đến phương pháp chữa bệnh bằng tâm lý; động viên tính tích cực chủ quan của người bệnh, bằng cách giải thích cơ chế gây bệnh để người bệnh hưởng ứng các phương pháp chữa của thầy thuốc.

Sau khi các triệu chứng đã đỡ, cần củng cố kết quả chữa bệnh bằng các chế độ công tác thích hợp, dùng thuốc bột, thuốc viên một thời gian nhằm củng cố qua trình ức chế thần kinh thường dùng các bài Lục vị hoàn, Quy tỳ hoàn hướng dẫn cho người bênh một số phương pháp tự chữa bệnh như xoa bóp, khí công, dưỡng sinh, thể dục, V.V..