TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO

(Co thắt mạch máu não, tắc mạch máu não, nhũn não vá xuất huyết não)

Tai biến mạch máu não là một hội chứng bệnh được miêu tả trong phạm vi chứng trúng phong của YHCT.

Nguyên nhân gây chứng trúng phong thường gặp ở người già, hoạt động các tạng tâm, can, thận bị giảm sút gây các hiẹn tượng âm hư, sinh đàm, phong động gây co giật, hôn mê.

Phân loại chứng trúng phong của YHCT căn cứ vào tình trạng hư thực, nông sâu, gốc ngọn của bẹnh. Nếu chỉ có liệt nửa người không co hôn mê gọi là trún£ phong kinh lạc, có hôn mê gọi là trúnạ phong tạng phủ: nếu hôn mê kiêu co cứng gọi là chứng bế thuộc thực, kiêu liệt mềm, truy mạch gọi là chứng thoát thuộc hư: gốc bệnh do can, thận, tâm giảm cồng năng hoạt động gây rối loạn về tinh, khí, thần: ngọn bệnh do phong, hoả, đàm, gây nhiễu loạn.

Tai biến mạch máu não là một chứng bệnh thuộc diện cấp cứu nội khoa cần dùng các phương tiện, thuốc của ỵ học hiện đại xử trí cấp cứu kịp thời.

Sau đây xin giới thiệu phân loại và cách chữa từng thời kỳ, từng thể bệnh của YHCT.

I. TRÚNG PHONG KINH LẠC

Liệt nửa người không có hôn mê do tai biến mạch máu não.

Triệu chứng: liệt mặt, lưỡi lệch về bên lành, liệt nửa người, thoáng mất ý thức, hoa mắt, chóng mặt, mạch huyền tế sác thuộc chứng âm hư hoả vượng hay gặp ở người cao huyết áp; xơ cứng động mạch thể can thận âm hư; nếu chân tay co quắp miệng sùi bọt, cử động ỉưỡi khó khăn, rêu lưỡi trắng dày, mạch phù hoạt hoặc huyền hoạt thuộc chứng phong đàm hay gặp ở người cao huyết áp tạng béo có cholesterol máu cao.

Phương pháp chữa: tư âm tiềm dương (nếu do âm hư hoả vượng); trừ đàm thông lạc (nếu do phong đàm).

Bài thuốc:

Bài 1: Chữa trúng phong kinh lạc do âm hư dương xung (âm hư hỏa vượng):

 Bài 2: Bình can tức phong thang gia giảm:

Bài 3: Đạo đàm thang gia giảm chữa chứng phong đàm:

 Cây nam tử sao với mật bông cộn.

Châm cứu:

Chọn các huyệt nửa thân bên liệt ở mặt, tay, chân để châm. Tuỳ nguyên nhân gia giảm:

Nếu cao huyết áp, xơ cứng động mạch: thêm huyệt Thái khê, Tam âm giao, Thái xung, Nội quan.

Nếu tác mạch máu não: thêm Thái uyên, Huyết hải.

II. TRÚNG PHONG TẠNG PHỦ

Tai biến mạch máu não có hôn mê, chia làm 2 loại.

2.1. Chứng bế

Thể liệt cứng do dương khí thịnh, bệnh ở tại tạng tâm và can.

Triệu chứng: 2 tay nắm chặt, co quắp, 2 hàm răng nghiến chặt, khò khè mắt đỏ, người nóng, chất lưỡi vàng, không ra mồ hôi, táo, rêu lưỡi vàng dày, mạch hoạt sác hữu lực.

Phương pháp chữa: tức phong, thanh hoả, tiêu đàm, khai khiếu.

Bài thuốc:

Lỉnh dương giác câu đằng ẩm gia giảm

Rêu lưỡi ứ đọng nhiều, đờm khò khè thêm Bối mẫu 6g, Trúc lịch 60-80ml.

Táo bón thêm Đại hoàng 8g. Miệng khô, họng khô thêm Thiên hoa phấn 12g, Sa sâm 12g.

Châm cứu:

Nhân trung, Liêm tuyền, Thừa tương, Thập nhị tỉnh.

2.2. Chứng thoát

Thể liệt mềm, bệnh tại tâm và thận do phần âm hư phần dương nổi lên làm âm dương không ký tế với nhau là chứng bệnh nguy hiểm.

Triệu chứng: hôn mê mắt nhắm, mồm há, chân tay mềm duỗi, đái ỉa dầm dề, ra mồ hôi nhiều, sắc mặt trắng bệch, chân tay lạnh, lưỡi nhạt, mạch tế sác, trầm tế muốn mất.

Phương pháp chữa: hồi dương, hồi âm, cứu thoái.

Bài thuốc:

Sinh mạch tán gia giảm

Châm cứu: Quan nguyên, Khí hải, Bách hội, Nội quan, Hợp cốc, Tam âm giao.

III. CHỮA DI CHỨNG DO TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO

Chữa những bệnh đã gây ra tai biến mạch máu não như cao huyết áp, xơ cứng động mạch... là chính, chủ yếu là dùng các bài thuốc bổ can thận, bổ khí huyết.

Châm cứu, điện châm, thuỷ châm vào các huyệt ở mặt, chi bên liệt; xoa bóp cho các cơ hổi phục khỏi teo.

Căn bản nhất là cố gắng động viên người bệnh luyện tập một cách kiên trì; tuy sự hổi phục vận động tiến dẩn từng bước, những nhiều trường hợp người bệnh đã thu được kết quả khả quan.